Giyera!

Mahigit dalawang linggo na ang nakakaraan mula nang pumutok ang balitang magnu-nuclear testing ang North Korea. May ilang haka-haka kung bakit umano nila ito binalak gawin. Nandyan ang pagpapakita ng pwersa na mayroon silang ganung kapangyarihan para matakot ang ibang bansa. May palusot na para umano ito sa selebrasyon ng ika-100 taon mula nang ipinanganak si Kim Il-sung, ang tinatawag nilang eternal president. May mga nagsasabi ring paghahanda ito para sa pakikipaggiyera sa mga kaaway ng bansa nila. Dahil sa aktibidad na ito, isa ang bansang Pilipinas sa mga nag-alala na baka tayo ay maapektuhan ng gagawing ito ng NoKor. Sa gitna ng pakikiusap ng Pilipinas at iba pang bansa sa buong mundo ay itinuloy pa rin ng NoKor ang nuclear testing noong nakaraang linggo. Ngunit sa pagkatuwa ng lahat (maliban na malamang sa gobyernong pinamumunuan ni Kim Jong-un) sila ay pumalpak.

Hindi nawawala sa mga balita ang pag-aagawan ng mga isla na matatagpuan sa West Philippine Sea (o South China Sea para sa iba). Nandyan ang Spratly Islands at nitong nakaraang linggo’y napabalita naman ang Scarborough Shoal. Ang Scarborough Shoal ay isang grupo ng mga isla na inaangkin ng Pilipinas, Tsina at Taiwan dahil sa mga potensyal na likas yaman na makikita at makukuha rito. Ang sabi ng Tsina, matagal nang kanila yun sapagkat sila umano ang unang nakakita at nagpangalan sa lugar. Depensa naman ng ating gobyerno, matagal nang napapabilang sa bansa ang Scarborough Shoal bilang bahagi ng Zambales. Isa umanong mapa na nilimbag noong 1734 ang nagpapakitang parte ng nabanggit na probinsiya ang nasabing mga isla. Noong 1965, nakapaglagak din daw tayo ng watawat at nakapagpatayo ng isang parola roon. Sa ngayon ay walang nakikitang solusyon sa argumento kundi ang sumangguni sa international court of law sapagkat sa pagitan ng maraming bansa ang usapin.

Halos kasabay naman ng balitang iyan ang pagbabalik ng mga Amerikano dito sa atin upang isagawa ang balikatan exercises. Wala umano itong kinalaman sa mga hidwaan na nagaganap sa pagitan ng Pilipinas at ibang bansa. Layon ng balikatan exercises na pagbutihin ang pagpaplano, pagsasagawa at pag-eensayo ng mga gawaing military sa pagitan ng mga Amerikano at Pilipinong sundalo. Ayon naman sa pahayagang Philippine Star, layunin din ng aktibidad na ito ng military ngayong taon na tumulong sa komunidad sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga paaralan at pagtulong sa mga medikal na misyon. Yun lang kaya ang mga dahilan? O mayroon pang mas mabigat na di nalalaman ng lahat?

Ano ang pangunahing tema na mahihinuha natin sa mga nabanggit na istorya? Ano pa kung hindi…

Mula pa noong unang panahon, mayroon ng giyera. Mababasa natin yan sa napakaraming libro tulad ng Bibliya. Puno ang mga libro ng kasaysayan ng paksang ito. Pero tulad ng pahiwatig sa mga istoryang nabanggit, di lamang noon mayroong giyera. Sa panahon natin ngayon ay marami pa rin ang nasa giyera, sila man ang nagpasimula o hindi. Sa katunayan, ayon sa website na ito, 60 bansa ang kabilang sa pakikidigma, mapaloob o mapalabas man ng kanilang teritoryo nagaganap ang hidwaan. Syempre, kasama na tayo sa animnapung mga bansang iyan.

Bakit ba mayroong giyera? Nag-isip ako ng mga dahilan. Una, ginagawa ito upang sumakop ng lupain upang lumaki ang teritoryo. Nagkakagiyera kapag nakikipaglaban ang mga sinasakop sa mga mananakop. Pwede ring mangyari ito kapag tumanggi ang mga sinakop sa sistema, pamamaraan, pamamalakad na ginagawa ng mga mananakop. Maliban sa mga nabanggit, maaaring dahilan din ay pagtatalo o di pagkakasundo ng dalawang paksyon tungkol sa isa o maraming usapin. O kaya naman, may mga bansang gusto lang magpamalas at magpakita sa iba ng kapangyarihan at kagalingan nila.

Gusto ko ring banggitin ang mga dahilan na sinabi ni Geoffrey Blainey, isang Australyanong manunulat ng kasaysayan, sa kanyang librong, The Causes of War. Ito umano ay madalas na ginagamit bilang reperensya pag digmaan na ang pinag-uusapan. Ayon sa website na ito, ang mga dahilan daw ng giyera ayon kay Blainey ay ang mga sumusunod:

  1. Ang optimismo ng mga lider na nagsasagawa ng giyera: lahat ay naniniwalang maikli lamang ang giyera at maipapanalo nila ito (Komento: Mahirap umasa sa maling akala.)
  2. Mga ekspektasyon (o inaasahang gagawin) ng mga bansang di man kasama sa giyera ay maaaring maaapektuhan ng giyerang magaganap (Komento: Ano ito, hulaan?)
  3. Pangloob na alitan o mga malaking pagbabago sa loob ng bansa (tulad ng pagkamatay ng monarch na namumuno) (Komento: May malaking pagbabago mang maganap, ibig bang sabihin nun, kailangang magka-giyera?)
  4. Mga dahilang pang-ekonomiya (Komento: Maraming mahihirap habang may kakaunting ubod ng yaman.)
  5. Impluwensiya ng panahon (Komento: Madalas daw na tuwing tagsibol at tag-init nagkakagiyera)
  6. Pagsukat sa kapangyarihan (Komento: Testing… testing. Hindi ba pwedeng ibang pagsukat ang gamitin?)

Hindi ko alam sa’yo pero mabubuod ko ang mga ito sa mga salitang kasakiman (sa kapangyarihan man o kayamanan), kabaliwan (di tamang pag-iisip) at kasamaan. Bakit mga ito? Para sa akin, kung hindi sakim sa lupa, gamit o anumang pag-aari ng tao, lahat ay magkakaroon. Kung hindi naman baliw ay mapagtatantong wala talagang nananalo sa giyera sapagkat lahat ay natatalo rito sa buhay, sa ari-arian, sa panahon, sa kapayapaan at kaganaang-loob. Kung hindi naman masama ay hindi magagawang manakit at kumitil ng buhay. Tama po ba?

Maaaring sinisimplehan ko ang mga bagay tungkol sa giyera. Tunay naman talagang kumplikado ang mga dahilan at salik ng pakikidigma. Pero, hindi naman ibig sabihing pag kumplikado na ang isang bagay ay hindi ito maaaring simplehan. Kung may tamang panuntunan ang tao at talagang isinasabuhay ito, maiiwasan ang anumang gulo, giyera o digmaan.

Sana maiwasan na ng tao ang giyera. May mga mabibigat (pero may mabababaw din) na dahilan kung bakit ginagawa ng tao ang pakikidigma pero sana’y magkaroon ng resolusyon ang mga ito. Mahirap mapasama sa isang giyera. Alam natin ito sapagkat nabasa natin ang mga pahina ng libro tungkol sa giyerang pinaglabanan ng ating mga bayani, kilala man o hindi, mula pa noong unang panahon. Ipanalangin nating wag nang magpasikat ang North Korea, wag nang maging ganid sa lupa ang Tsina at wag na tayong magpaloko sa Amerika.