Sampung Pinakanakakainis na Nararanasan ng mga Pilipino Araw-araw

Gumising kang masaya at punong-puno ng pag-asa. Naligo, nagbihis at kumain na maganda ang pananaw sa buong araw na masisilayan. Wari’y handang-handa kang harapin ang mundong sa’yo ay naghihintay. Pero, pero, pero, dumaan ang araw at ang mukha mo’y di maipinta. Kombinasyon kasi ito ng pagkagalit, pagkainis at pagkawalang-gana. Tinatanong pa ba kung bakit? Malamang, may mga bagay na nagpagalit o nagpainis sa’yo buong araw. Anu-ano ang mga bagay na ito? Kasama ba ang mga nakasulat dito sa listahan mo?

Heto ang Sampung Pinakanakakainis na Nararanasan ng mga Pilipino Araw-araw:

1. TRAPIKO

Traffic (World's largest traffic jam in history happened in China- image from autoevolution.com)

May mas nakakainis pa ba sa hindi umaandar na sasakyan sa kalsada kung mahuhuli ka na sa klase o trabaho? Isa na ito sa mga pinakapangit na imahe ng punong lungsod ng bansa, ang Metro Manila. Ano kamo ang mga dahilan? Mga ginagawang kalsada, mga tsuper na matitigas ang ulo’t ginagawang kaharian ang mga kalye pati na rin mga walang disiplinang pedestrian. Isama na rin natin ang hindi maayos na traffic management na isinasagawa ng gobyerno. Mapaumaga man o gabi (kahit na gabing-gabi na, sa totoo lang), kasagsagan ng matinding trapiko ang mga daanan.

2. MAHABANG PILA

LRT queue (image courtesy of GMA News TV, taken from paanomagingpinoy.files.wordpress.com)MRT/LRT. Terminal ng mga sasakyan. Bangko. Grocery. Restaurant. Parte na ng buhay ng mga tao ang pagpila. Nariyan ang pagpila ng napakatagal sa MRT at LR na talagang susubukin ang pasensya mo (pati na rin galing sa pag-iwas sa mga mandurukot). Kung may pila sa tren, may pila rin syempre sa mga terminal ng jeep, FX at taxi. Minsan mabilis lang ang pila lalo na kung hindi na rush hour pero may pagkakataon ding ilang bloke ang haba. Maaga kang nagpunta ng terminal? Bale wala rin yan kung ikaw ang unang pasahero ng dambuhalang van na dapat punuin bago kayo umalis. Mapapakamot ka na lang ng ulo talaga minsan. Sino na ang “nabiktima” ng napakahabang pila sa mga bangko? Isang oras lang ang break mo at isang oras din kung minsan ang bubunuin mo makabayad lang dito. Buti’t nauso ang e-payment­ kaya’t di na kailangang pumunta lagi sa mga bangko para magbayad. Buti sana kung maaaring gamitin ang cellphone o kaya gumawa ng ibang makabuluhang bagay habang naghihintay pero hindi. Sa pagkakaalam ko, iilang bangko lamang ang nagpapahintulot nito. Mahaba rin ang pila minsan sa mga grocery store kaya maiging mamili kung kailan hindi pa marami ang mga tao rito. May mga pila rin sa mga restaurant. Kahit na gutom na gutom ka na pero dahil gusto mong kumain sa mga lugar na puntahan talaga (dahil mura o masarap ang pagkain kahit mahal), pagtiyatiyagaan mo talaga.

Kahit saan, kahit kailan, magiging parte na yata palagi ng buhay ng tao ang pagpila.

3. MGA DI KANAIS-NAIS NA KATRABAHO

Pangit na KatrabahoMga bosing man o kapwa empleyado, di na yata maiiwasang minsan ay mayroong tayong makakatrabaho na hindi natin tipo ang ugali. Mayabang, power-tripper, madamot at kung anu-ano pang kagaspangan ng ugali ang kanilang pinapakita kaya di natin sila ganun kagusto. Naiisip siguro ng iba, pag minsanan lang nakikita, ayos lang. Pero kung buong araw araw-araw, sana hindi na lang. May dahilan kung bakit sila hindi kanais-nais sa iyong mga mata, at sana’y magawan ng paraan para naman maging payapa at masaya ang lugar na inyong pinagtatrabahuan.

4. MGA TSISMOSO AT TSISMOSA

Tsismis (from getrealphilippines)Ginagawang libangan ng ibang tao sa komunidad man o trabaho ang pantsitsismis. Ang iba, natutuwang sila ang nangunguna sa pantsitsismis tungkol sa buhay ng iba. Yung iba naman, ang saya-saya pag nangangalap ng tsismis dahil may ipangtsitsismis sila sa iba. Totoo man o hindi ang itsinitsismis, ang daming naaapektuhan nito. Reputasyon ng mga taong bida sa tsismis, pati na rin pagkatao ng mga nangtsitsismis. Bakit pati mga nangtsitsismis damay ang pagkatao? Dahil imbes na harapin ang tunay na problemang pinagtsitsismisan nila o pag-usapan ang mga magagandang bagay sa paligid nila ay nantsitsismis sila. Mapapasabi ka na lang ng “Tse!”, hindi ba? Hehe.

5. SOBRANG PAG-UULAN O KAYA GRABENG INIT NG ARAW

Ulan (image courtesy of theorganicprepper.ca)Isa sa mga pinakanakakainis na pangyayari ay yung mababasa ka dahil sa pag-uulan gayung pusturang-pustura kang papasok sa trabaho. Isama na rin ang grabeng pawis na aabutin mo kung maabutan mong tirik na tirik naman ang araw sa kalangitan. Mapapaisip ka minsan, hindi ba pwedeng yung tamang balanse ng ulan at init lang? Sa isang tropikal na bansang tulad ng Pilipinas, hindi posible yun para sa buong taon. Yung ibang tao, naiinis pag sobrang init at sana raw umulan. Pero pag umuulan na, maiinis pa rin at napakalamig naman daw. Ano ba talaga, ate’t kuya?

6. MGA BALITA TUNGKOL SA MGA PANGIT NA MGA KALSADA, MGA NAKATIWANGWANG NA PROYEKTO AT IBA PANG REKLAMO LABAN SA MGA PROYEKTO NG GOBYERNO 

bataan_nuclear_power_plant (image courtesy of getrealphilippines.com)Nakakatuwang makita na kumikilos ang gobyerno sa iba’t-ibang pagpapagawa ng kalsada, pagbubuo ng pampublikong gusali at pagpapatupad ng magagandang programa sa paligid. Ibig sabihin nito’y kumikilos talaga sila. Pero ang nakakainis niyan, may mga pagkakataong sisimulan nilang gawin pero di rin naman tatapusin. Malalaki mang proyekto (tulad ng Bataan Nuclear Power Plant) o hindi (pagsasaayos ng tulay o kalsada), nakakainit ng ulo na bigla na lamang silang mahihinto. Ang nangyayari tuloy, nakatiwangwang ang mga ito. Imbes na pakinabangan, ang perang ginasta ay nasayang.

7.1 MAMAMAYANG MATITIGAS ANG ULO

Sinabi ng bawal tumawid, tumatawid pa rin. Nakasaad na nga sa pader na bawal pumarada, pumaparada pa rin. Bawal ang mangurakot, nagnanakaw pa rin. Naaapektuhan tuloy hindi lamang iba kundi ang lahat dahil matitigas ang mga ulo ng marami sa atin.

7.2 MGA TAMAD NA TAO

Tamad (image courtesy of The Simpsons)Isasama ko na ito sa # 7 para magbigay-daan sa isa pang nakakapagpainis sa mga Pilipino. Alam mo yung mga tagpong kilos ng kilos ang lahat pero may isa o iilang taong nakaupo o nakahiga lang at walang ginagawa? O kaya yung tipong nabiyayaan ng pamilyang kayang magpaaral pero tinatamad pumasok sa walang mabigat na kadahilanan? O kaya may magandang trabaho pero binabalewala ito? Hindi ka ba naman maiinis sa kanila kung nakikita mo lang silang nakanganga at walang ginagawa?

8. MGA PANGIT NA PALABAS SA TELEBISYON

images (5)

Nakalilibang ang panonood ng telebisyon. Sa araw-araw ay may mga iilang programang talagang nakapagbibigay-saya, nakakapagdagdag ng kaalaman at nakakapawi ng pagod mapaumaga man, tanghali o gabi. Yun nga lang, mas marami yata ang pangit na palabas ngayon, sa lokal na telebisyon man o cable. Kung ililista lahat ng mga programa sa telebisyon, mabibilang lang siguro sa daliri ang talagang kailangan ng mga tao. Ang iba’y pang-distract lang habang ang iba’y tila pinapalabas lamang para may mapanood. Ang nakakatakot pa nya’y ginagamit minsan ang mga programa sa telebisyon para i-brainwash ang mga tao upang mawalan ng pakialam tungkol sa kung anu-ano ang talagang nangyayari sa paligid. Madalas din ay ginagawa ang mga itong pagsasaboy ng propaganda na ikakabuti lamang ng iilang tao.

9. MGA MINAMAHAL SA BUHAY

Bad Family (image courtesy of applywithin.co.nz)Mahal natin ang pamilya natin, mga kaibigan o mga sinisinta. Pero aminin mong sila rin minsan ang mga pinakanakakainis na parte ng araw mo. Haha. Dahil man sa kakulitan nila, kabiguang gawin ang mga dapat nilang ginawa o pagiging iresponsable sa ibang mga bagay, parte ng pakikipagbaka sa buhay ang intindihin ang mga mahal sa buhay, kahit na may mga panahong nakakainis talaga sila.

10. MABAGAL NA INTERNET CONNECTION

Internet memeIto na yata ang pinakanagpapainit sa ulo ng maraming tao araw-araw. Yung tipong nagbabayad ka naman palagi buwan-buwan sa Globe, Smart, PLDT o kung ano pang ISPs pero di mo nagagamit ng maayos yung internet connection mo. Sinasabi sa mga balita na ang Pilipinas ang isa sa may pinakamahal pero pinakamabagal na koneksyon sa buong mundo. Sana naman, gumawa ng paraan ang gobyerno natin tungkol dito. Di mo tuloy maiiwasang mainggit kung minsan sa ibang bansa dahil kahit sa mga kalsada nila dahil mayroong libreng internet na, mabilis pa!

BONUS: MASAMANG PAG-UUGALI NG SARILI

SELF (image courtest of digitaltrends.com)

Tingin mo hindi ko isasama ito? Mareklamo tayong mga tao, lalo na ang mga Pilipino. Mahilig din tayong mamintas ng pagkakamali o pagkukulang ng iba. Mabuti sana kung nakakaisip tayo ng paraan para solusyunan ang maraming problema sa paligid pero karamihan sa atin, magaling lang sa pagbato ng putik sa iba. Piliing maging parte ng solusyon. Kumilos at pagbutihin ang ginagawa.

***

Ngayong alam na natin ang mga nagpapainis sa atin, isipin naman natin kung paano ang mga ito masosolusyunan. Siguro, pwedeng matulog at gumising ng mas maaga para hindi mahuli sa pagpasok. Pwede ring iwasan ang mga taong ang hilig lamang ay pag-usapan ang buhay ng may buhay o kaya yung mga taong walang magandang maidudulot sa atin. Igihan din ang pagpapabuti sa sarili, at idamay na ang iba sa pamamagitan ng pag-iimpluwensiya sa kanila ng magagandang katangiang mayroon ka.

Minsan, alam ng mga tao ang sagot sa mga problema nila, kaya lang, walang silang lakas ng loob para gawin ang mga ito o binabalewala lang nila ang katotohanang nalalaman nila ito. Ikaw, pumili ka. Magreklamo o kumilos.

Advertisements

Abala

Abala. Abala. 

Iyan ay mga salitang pareho ang mga titik pero magkaiba ang pagkakabigkas at pagkakahulugan. Ang unang salita ay binibigkas na a-BA-la, kung saan nasa gitnang pantig ang diin o stress. Ang isa naman ay aba-LA kung saan nasa huling pantig ang diin. Ayon sa UP Diksiyonaryong Filipino (Binagong Edisyon), ang ibig sabihin ng abala (bigkas: aBAla) ay pansamantalang paghinto. Ilan sa mga kasingkahulugan nito ay gambala, abal-abal o antala. Ang ibig sabihin ng abala (bigkas: abaLA) ay kasalukuyang may ginagawa o buhos na buhos ang pag-iisip sa isang gawain na kapareho ng ibig sabihin ng salitang aligaga o busy sa Ingles.

Sabi sa isang artikulong nabasa ko, maiging iwasan ang salitang abala (busy) pag tinatanong ng kung sino kung kamusta ka na. Lahat naman daw kasi tayo ay abala. Ang argumento ng nagsulat ng akda, lahat tayo ay may 24 oras sa isang araw at 7 araw sa isang linggo at depende sa atin kung paano natin gagamitin ang mga oras na mayroon tayo. Kumbaga, lahat tayo ay binayayaan ng oras bagamat di pare-pareho pagkat iba-iba kung kailan tayo pinanganak at iba-iba rin kung kailan tayo babawian ng buhay. Dagdag pa riyan, may mga taong mas marami ang oras kumpara sa iba sa maraming kadahilanan tulad ng kalusugan pati na mga di inaasahang pangyayari tulad ng aksidente. Hindi natin mababago ang oras na mayroon tayo, nakatakda man na ito o hindi. Ang mababago natin ay kung paano natin gagamitin ang mga oras nating ito.

Oras

Isipin mo ang sagot sa mga tanong na ito sa paggamit mo ng oras mo:

1. Makikipagkita ka ba sa taong mahal mo?

2. Kapipilingin mo ba ang buo mong pamilya?

3. Magbabasa ka ba ng libro?

4. Kukuha ng litrato?

5. Makikipagkaibigan?

6. Manonood ng sine?

7. Makikipaglaro sa mga bata mong anak?

8. Magsusulat?

9. Magtatanim?

10. Magsusugal?

11. Kakain sa kung saan?

12. Magpapatawa?

13. Sasayaw?

14. Kakanta?

15. Lilikha ng tula?

16. Makikipagtsismisan?

17. Mamamasyal?

18. Mamimili?

19. Bibisitahin ang mga lolo’t lola at iba pang kamag-anak?

20. Magpapalipas ng oras sa Facebook?

21. Magti-tweet?

22. Magtuturo?

23. Makikipagkwentuhan?

24. Magtatrabaho?

25. Magsasaliksik?

26. Tatawagan ang kaibigan?

27. Magi-ehersisyo?

28. Magsisimba?

29. Makikinig sa radyo?

30. Magpipinta?

Biruin mong ang dami pala nating pwedeng gawin sa oras natin, ano? Yun nga lang, di lahat ng yan ay dapat gawin palagi. Nakatutulong o nakagagawa sila ng kabutihan sa atin sa kung anong paraan, maliit man o malaki, pero isipin ng maigi kung kailan lang sila nararapat gawin. Di naman pwedeng sa isang gawain lang iinog ang mundo natin.

 

“Oras na, magpasiya kung saan ka pupunta. Oras na, oras na, mag-iba ka ng landas.” –Oras na, Coritha

“If only I could turn back time. If only I have said what I still hide. If I could only turn back time, I would have stayed for the night.”- Turn Back Time, Aqua

“Sana ay magbalik ang ating kahapon. Maibabalik pa ba ang nakaraan? Kung maaari lang sana, baguhin at aking pigilan. Sana… sana ngayon lang ang kahapon.”

Sana Ngayon Lang Ang Kahapon, Angeline Quinto

Ang mga kanta sa itaas ay ilan lang sa mga awiting nagdidiin sa importansiya ng oras. Bagamat tungkol sa pag-ibig ang tema ng iba sa kanila, di mapasusubaliang tungkol ang mga ito sa pagsisisi. At oras ang isa sa pinakapinagsisisihan ng mga tao. Bakit? Di ba’t sinabi natin kaninang di na natin maibabalik pa ang panahon? Kumbaga sa yaman, ito ay nauubos. Finite at hindi infinite. Kaya maigi talagang gamitin natin ang oras natin ng maayos. Sabi sa isang kanta sa itaas, sana ngayon na lang daw ang kahapon. Bakit daw? Para damhin niyang muli ang nakaraan kung kailan sila ay nag-iibigan pa ng taong mahal niya. Sabi naman ng isa pang kanta, sana raw ay kaya niyang ibalik ang oras para sana nasabi niya ang dapat niyang sabihin at nagawa niya ang dapat niyang gawin. Pero huli na sapagkat di niya iyon magagawa.

Huling Salita

Sa dulo ng lahat, isang mensahe ang gustong ituro sa atin ng oras: Hinding-hindi na natin mababalik ang lumipas na panahon. Kaya payong-kapatid sa bawa’t-isa sa atin, maiging piliin ng mabuti ang kung anong mga gagawin. Mag-prioritize. Diyos. Pamilya. Eskwelahan. Trabaho. Kasintahan. Kaibigan. Sarili. Paglilibang. At kung anu-ano pa. Ikaw ang makakapagsabi kung ano ang mga importante para sa’yo. Ikaw makakapagsabi kung sinu-sino o anu-ano ang mahal mo. Ikaw din ang makakapagsabi kung ano ang nagpapasaya sa’yo. Maging abala sa mga gawaing wasto at mabuti para sa iyo.

Burnout

~Burnout~

Dumating na ba sa’yo ang panahong nagsasawa ka na sa mga ginagawa mo? O kaya naman di maiwasang isiping sana bumilis ang oras upang ikaw ay makatapos na ng trabaho? Nakadama ka na ba na tila ikaw ay hapung-hapo at parang kaawa-awa? May pagkakataon din bang gusto mong magpahinga o magbakasyon ng pagkahaba-haba? Hinto muna. Baka di mo alam na nabu-burnout ka na pala.

Ano ang burnout?

  1. Ayon sa Merriam-Webster Dictionary, ito ay ang pagkaubos ng lakas, pisikal man o emosyonal, na dulot ng stress o frustration na matagal nang nadarama
  2. Ayon naman sa website na helpguide.org, ang burnout ay isang estado kung saan ubos ang lakas ng isang tao sa mga aspetong pisikal, mental at emosyonal dulot ng sobra-sobra at matagal-tagal na stress. Nangyayari umano ito pag nakadarama ang tao ng overwhelming feeling at di na niya nagagawa ang mga kailangan niyang gawin. Habang tuluy-tuloy ang kanyang stress, nawawalan siya ng interes at motibasyon.

Anu-ano ang mga dahilan kung bakit nabu-burnout ang isang tao?

Ayon pa rin sa helpguide.org, ang mga sumusunod ang tinuturong kadahilanan:

  1. Work-related na mga kadahilanan
  • Pakiramdam na kaunti o wala kang kontrol sa trabaho mo
  • Kakulangan sa rekognisyon o gantimpala para sa mabuting pagtatrabaho
  • Di klaro o napakataas ng demand sa trabaho
  • Pagtatrabaho na tila paulit-ulit na lang o hindi na challenging
  • Pagtatrabaho sa isang magulo o may mataas na presyur na paligid
  1. Mga kadahilanang dulot ng lifestyle
  • Madalas na pagtatrabaho na may kakulangan ng oras sa pagrirelax at pakikisalamuha sa kapwa
  • Ang pakiramdam na kailangan mong maging napakaraming bagay para sa napakaraming tao
  • Pag-ako sa napakaraming responsibilidad na di nakatatanggap ng sapat na tulong mula sa ibang tao
  • Kakulangan sa tulog
  • Kakulangan ng mga malalapit at supportive na mga tao
  1. Pag-uugaling nakadudulot ng madaliang pagka-burnout
  • Pagiging perfectionist
  • Pagiging pessimistic
  • Pagiging controlling
  • High-achieving, Type A personality

Anu-ano ang mga sintomas ng burnout?

Ayon pa sa nabanggit na website kanina, ang mga sumusunod ang mga red flag o warning signs na may burnout ang isang tao:

  1. Mga pisikal na sensyales
  • Pakiramdam na laging pagod
  • Pakiramdam na laging magkakasakit
  • Madalas na pagkakaroon ng sakit ng ulo, sakit sa likuran at kasu-kasuan
  • Pagbabago sa appetite at pagtulog
  1. Mga emosyonal na senyales
  • Pakiramdam ng pagkabagsak at pagkwestyon sa sarili
  • Pakiramdam na walang magawa at talunan
  • Pakiramdam na nag-iisa sa mundo
  • Kakulangan sa motibasyon
  • Masamang pagtingin sa mundo
  • Bumababang satisfaction at sense of accomplishment
  1. Mga sensyales sa pag-uugali
  • Tumatakas sa mga responsibilidad
  • Umiiwas sa ibang mga tao
  • Procrastinating o pinatatagal gawin ang mga gawain
  • Ginagamit ang pagkain, droga o alkohol para makaagapay
  • Ibinubuhos nag frustration sa ibang mga tao
  • Lumiliban sa trabaho, dumarating ng lateo umaalis ng napakaaga

Paano ito maiiwasan?

Mga suhestyon ng nabanggit na website kanina:

  1. Simulan ang araw na may isang relaxing ritual. Imbes daw na umalis agad sa higaan pagkagising, magandang ugaliin na magkaroon ng 15 minuto sa pagmi-meditate, pagsusulat sa isang journal, pagsi-stretch o pagbabasa ng libro
  2. Kumain ng tama, mag-ehersisyo at matulog ng tama.
  3. Maglaan ng limitasyon o boundaries. Matutong magsabi ng “hindi” sa ibang tao lalo na kung may mga kailangan kang gawing mas importante.
  4. Maglaan ng panahon na di gumagamit ng teknolohiya: laptop, cellphone, atbp.
  5. Hasain ang ating creative side. Mabisa umanong gamut sa pagkaburnout ang creativity. Gumawa ng bago, magsimula ng isang nakatutuwang proyekto, ipagpatuloy ang isang masayang hobby. Pumili ng mga aktibidad na walang kinalaman sa trabaho.
  6. Alamin kung paano i-manage ang stress. Mas may kontrol tayo rito di tulad ng inaakala natin.

Huling Sabi

Nitong mga nagdaang buwan, aaminin kong muntikan na akong ma-burnout. Dama ko ang pagod di lamang bawat araw na lumipas kundi bago pa man matapos ang araw. Nagagawa ko ang mga kailangan kong gawin subalit tila may kakulangan akong nararamdaman. Naghahanap ako ng ibang bagay na hindi ko madalas ginagawa o di pa talaga ginagawa. Kumbaga, gusto kong makawala sa routine ng pang-araw-araw kong mga gawain. Di yata biro ang maglingkod bilang isang speech pathologist anim na beses sa isang linggo (na kadalasa’y may trabaho pang inuuwi sa bahay tulad ng reports), maging isang huwarang anak at kapatid at maging isang mabuting kasintahan habang di pinababayaan ang sarili. Tila lagi na lang kapos ang oras. Sa totoo lang.

Maligaya ako’t nagkaroon ako ng ilang araw na paghinto sa routine na aking ginagawa. Kasama ng ilang mga kaibigan, ako ay nakapagbakasyon sa labas ng bansa. Nahanap ko ang katahimikan na tila matagal kong inasam. Nadama ko ang kapahingahan sa lahat ng mga gawain kong parang ang tagal-tagal ko nang ginagawa. Habang nasa bakasyon di ako nagmamadali (maliban na lamang syempre kung kailangang gumising ng maaga para mapuntahan namin ang mga dapat naming puntahan). Sa ibang salita, nakawala ako pansamantala sa mga responsibilidad ko sa ibang tao. Napagtanto kong di naman ito masama, sapagkat responsibilidad din natin ang ating mga sarili. Kung tutuusin, ang masama ay kung pababayaan natin ang ating mga sarili, hindi ba? Kung kailangan tayo ng maraming tao tulad ng ating mga pamilya, mga kaibigan pati na ating mga pinaglilingkuran, paano natin sila matutulungan kung pababayaan natin ang ating sarili? Hindi ba’t mas marami ang maaapektuhan kung nagkataong tayo ay ma-burnout? Kaya kung ako ikaw, di ako mag-aatubiling magpahinga, magbakasyon o magpakalaya (haha) paminsan-minsan. Di lang ito para sa atin. Para sa ibang tao rin.

At habang nag-iisip ka kung saan ka magbabakasyon, tandaan mong:

Kalma Lang Pogi Tayo

25 Lessons

Noong isang araw ay ipinagdiwang ko ang aking ika-25 kaarawan. At hindi tulad noon, halu-halo ang nararamdaman kong emosyon bago pa ito sumapit. Bakit kaya? Aking teorya, marami kasi ang ipinaaala ng kaarawan sa akin. Una, ito ay tanda na ang lahat ng mga tao ay tumatanda. Ikalawa, ito ay paalala kung gaano na  tayo katagal dito sa mundong ibabaw. Ikatlo, nagsisilbi itong palatandaan sa atin tungkol sa mga ating mga sariling plano na ating ginawa dati pa, kung nagagawa ba natin ang mga ito o hindi. Panghuli, ito ay palatandaan kung gaano na ba kalayo o kalapit ang ating nararating. Kaagapay ng malayo o malapit na paglalakbay na ito sa buhay ay ang mga tanong tungkol sa ating paggulang (maturity). Ganun pa rin ba ang ating pag-uugali o tayo ba ay patungo sa mas mabuting tayo?

Sabi ng marami, ang pagtanda ay nagdadala ng karunungan. Bukod sa maraming taon ng pag-aaral, natututo ang tao sa dami ng kanyang karanasan. Natututo tayo ng mga aral tungkol sa sarili, sa pamilya, sa pagkakaibigan, sa pag-ibig, sa paniniwala at marami pang iba. Kaya ngayong 25 gulang na ako, nais kong isipin na sa aking 25 taon dito sa mundo ay maraming aral na akong natutunan. At umaasa akong maraming aral pa ang aking matutunan sa susunod na 25 at higit pang mga taon.

Pansamantala ay samahan n’yo akong tuklasin kung anu-anong mga aral ang natutunan ko sa loob ng 25 taon. Alamin mo rin kung parehas ba tayo ng pagtanaw tungkol sa iba’t-ibang bagay.

  1. Napakahalaga ng buhay. Ang buhay ang pinakaimportanteng ibinigay sa atin ng ating Panginoon Diyos at marapat na ito ay ating pangalagaan. Pansining ang bawat kaarawan na dumarating sa ating buhay ay tanda ng kahalagahang ito.
  2. Sa lahat ng pagkakataon, mahalagang pasalamatan ang ating Panginoon.
  3. Espesyal at natatangi ang bawat tao, bata man o matanda. Alaming ang tao ay nilikhang kawangis ng Diyos. Dapat ay subukan nating magbigay galang at respeto palagi sa bawat isa anuman ang pagkakataon.
  4. Mahalagang pagbutihin palagi ang ginagawa sa bahay, trabaho at iba pang lugar anuman ang mga ito. Tiyak na magbubunga ang ating mga ginagawa sa hinaharap.
  5. Mahalin ang mga kaibigan. Bigyang importansiya ang kanilang pinapakitang malasakit at atensyon sa atin. Kaugnay nito, huwag natin silang babalewalain. Alam natin na nandyan sila para sa atin, pero wag nating sagarin ang pinapakita nilang kabutihan at pagmamabuting-loob. Tsaka, hindi dapat sarili lang ang iniisip sa pagkakaibigan. Ika nga ng isang malapit na kaibigan, dapat two-way process ito. Tandaang maaaring sa pagkasayang at pagkawala napupunta ang pagkakaibigang hindi nasusuklian ng tama.
  6. Di na tayo dapat umaasa pa masyado sa ating mga magulang, lalo na kung tayo ay tapos na ng pag-aaral at may sarili ng trabaho. Hindi ba nga’t kaya nila tayo pinag-aral ay para makapagtrabaho tayo’t suportahan natin ang ating mga sarili? Matutuwa silang makita ito mula sa atin. Mas matutuwa sila kung sa kanila’y tutulong tayo.
  7. Madaling tumakbo ang oras. Akala nating marami pa tayong oras para gawin ang iba’t-ibang bagay pero magugulat na lamang tayo na wala na ang oras ng kahapon. At dahil d’yan, nalaman kong dapat habang maaga’y hubugin na natin ang ating mga pangarap, mithiin at hangarin sa buhay. Di pa naman huli ang lahat kung tayo ay matanda na lalo na kung tayo naman ay masipag. Pero tandaan na daig ng maagap ang masipag.
  8. Di dapat minamadali ang pag-ibig. Pero di rin dapat nagiging kampante lamang na kusa itong darating.
  9. Suklian ang pagtingin na binibigay sa atin ng isang natatanging tao sa ating buhay. Yan ay kung di pa naman tayo namamagitan sa paraang espesyal sa ibang tao. Minsan kasi, pag di natutumbasan ng tama ang pagtingin ay mayroon at mayroong masasakatan. Baka masira pa ang pagkakaibigan.
  10. Bilangin ang mga biyaya, gaano man kalaki o kaliit ang mga ito. Malalaman natin kung gaano tayo pinagpala.
  11. Iba-iba ang pag-uugali ng mga tao. Mayroong kakatuwaan mo, mayroon din namang ayos lang kahit di mo na muling makita o makasalamuha. Hehe. Pero di naman ibig sabihin nitong wala na tayong tsansang magbago dahil habang may panahon at pagkakataon, may pag-asa pa.
  12. Mahalin at maging mabuti sa mga bata. Ang pagpapakita sa kanila ng pagmamahal at kabutihan ay makakatulong sa paghubog ng kagandahang asal. Sa paglaki nila natin makikita na may mga epekto ang ginagawa natin sa kanila.
  13. Magtipid sa mga bagay na kaya mong tipirin para sa iyong sarili. Gumawa ng paraan upang makatipid. Wag mo nga lamang titipirin ang ibang tao, lalo na ang mga malalapit sa iyo.
  14. Laging bigyan ng kaukulang pagmamahal, paggalang, pag-aalala at pag-aalaga ang ating mga magulang. Isipin ang mga paghihirap, pagtitiyaga at pagmamahal na ibinigay nila sa atin mapalaki lamang tayo ng maayos at maganda.
  15. Mahirap paghintayin ang pag-ibig. Marunong maghintay ang puso, pero nakakainip din naman ang matagal at walang katarungang paghihintay.
  16. Dapat mahalin ang pamilya anuman ang mangyari. Sinu-sino pa ba ang magtutulungan pag dumating ang panahon ng taggipit o taghirap? Nandyan din naman ang ating mga kaibigan, pero palaging nandyan ang pamilya.
  17. Lahat ng tao ay tumatanda. Parang kailan lang nung nasa lansangan ako’t nakikipaglaro ng teks o kaya holen sa mga kaibigan kong bata noon. Ngayon, ako ay isa ng ganap na speech and language pathologist. Sa pagtanda ng tao, kailangang siguraduhin natin na marami tayong natututunan at subuking magamit ang mga ito para sa ating ikabubuti.
  18. Wag iasa sa bahala na ang hinaharap. Tandaang kaya nating baguhin ang kapalaran natin. Tayo ay mayroong pag-iisip. Tayo ay may katawang ating nagagalaw. Gamitin natin sila sa ikabubuti ng ating sarili.
  19. Makinig sa mga matatanda. Iba ang pang-unawa nila sa mga bagay-bagay kumpara sa atin. At malaki ang tsansang napagdaanan na nila ang mga napagdaanan natin kaya alam na alam na nila ang kanilang mga sinasabi sa kanilang mga payo.
  20. Mag-impok. Daig palagi ng taong may maihuhugot sa bulsa ang taong laging butas ang bulsa.
  21. Bawat bata ay natatangi. Kailangan nila ng tamang pag-aaruga at pagkalinga. Ang mga batang tinatawag na special children ay hindi naiiba sa ibang mga bata sapagkat kailangan din nila ng tamang pag-aaruga at pagkalinga. Higit man sa kung anong nakasanayan ang pag-aarugang kailangang ibigay sa kanila, ang mga ito naman ay tiyak na matutumbasan. Ayon sa ilang mga magulang ng aking mga estudyante, katumbas na ito ng di maipaliwanag na pagmamahal na pinapakita ng kanilang mga anak sa kanila.
  22. Marapat na lubusin natin ang ating oras dito sa mundo. Hindi maganda ang lagi na lamang na pagtanggi sa mga pagkakataong mas makikilala natin ang ibang tao, mas makakapunta tayo sa ibang lugar at mas makakaranas tayo ng mga bagay na di pa natin nararanasan. Mag-iingat nga lamang palagi at pakatandaan ang mga responsibilidad natin tuwing kukunin natin ang mga oportunidad na nabanggit. Tulad na lamang ng sinasabi ko madalas sa bunso kong kapatid: “Never lose sight of your goals.”
  23. Mabuting maging makatao at makabansa, pero pinakamagandang maging maka-Diyos. Gawin nating sentro ng ating buhay ang Panginoon at tiyak na tayo ay pagpapalain. Sa totoo lang, mahirap itong gawin lalo na kung nahahati sa iba’t-ibang bagay ang ating oras. Pero payo ng nga ng aking papa noon, humanap palagi ng panahon para sa Kanya. Pakatandaan natin ang mga Banal na Salitang ito mula sa Kawikaan 3: 5-6: Kay Yahweh ka magtiwala, buong puso at lubusan, at huwag kang mananangan sa sariling karunungan. Sa lahat ng iyong gawain siya’y alalahanin upang ika’y patnubayan sa iyong mga tatahakin.
  24. Maiging pumili ng mabuti ng kursong kukunin sa kolehiyo. Mahirap madismaya pagkatapos magtapos at gumawa ng trabahong di natin gusto. Ika nga ni Confucius, pumili tayo ng trabahong mahal natin at di na natin kakailanganin pang magtrabaho ni isang araw sa buhay.
  25. Mahalagang-mahalaga ang edukasyon sa buhay ng tao. Laging sinasabi sa aming magkakapatid ng aming mga magulang na mag-aral kami ng mabuti sapagkat edukasyon ang yamang hinding-hindi mananakaw sa amin. Bukod sa dala-dala natin ito hanggang pagtanda, hahangaan tayo at ating mga magulang ng lahat sapagkat hindi biro ang mag-aral at magpaaral. Tiyaga, sipag at pagsisikap ang pinuhunan natin kasama na rin ng dugo, luha at pawis natin at ng ating mga magulang.

Impluwensiya

Ano ba ang impluwensiya? Ayon sa isang kilalang diksyonaryo, ito ay ang kapangyarihan o kapasidad na makaapekto sa mga paraang di tuwiran at di nahahawakan. At para sa akin, ang impluwensiya, mabuti man o hindi, ay malaki ang maidudulot sa takbo ng buhay ng isang tao.

Sa mga kwentong inilalarawan at pinapakita sa pelikula, telebisyon, libro at iba pang babasahin ay kalimitang mga magulang ang may karakterisasyon ng parehong mabuti at masamang impluwensiya. Pag maganda ang ugali ng isang karakter, pinapakitang mapag-aruga at mapagmahal ang mga magulang nila. Pag kontrabida naman, ganid at galit ang asal ng mga magulang nila. Sa ganitong pag-aanalisa sinasabi na ang mga bata ay nagiging mabuti o masama depende sa kinalalakihan nilang mga tao sa buhay. Aminin mo, malakas ang impluwensiya sa’yo ng mga magulang mo lalo na kung araw-araw kayong nagkikita mula pa nung ikaw ay bata pa.

Madalas ding isalarawan sa mga istorya sa entertainment media ang mga mabubuti at masasamang kaibigan. Pag parte ang isang karakter ng mabuting barkada, malaki ang tsansang magiging maganda ang hinaharap n’ya. Pag masamang barkada naman, bisyo at pagbubulakbol ang kahahantungan n’ya. Minsan nagiging malikhain ang mga manunulat at binabaligtad ang mga ito sa kung anumang kadahilanan. Ang mga tao sa paligid minsan ang nag-uudyok sa’yo kung anong pag-uugali magkakaroon ka. Tandaang sinuman o anuman ang nasa paligid mo, tiyak na makakaimpluwensiya iyan sa iyo.

Di nalalayo sa mga likhang piksyon ang tunay na buhay. Sa bahay man, sa eskwela, sa trabaho o sa komunidad ay mga namumutawing maganda at pangit na impluwensiya. Masisipag ang mga magulang at mga kapatid mo. Kakatwa kung ikaw ay tamad dahil di kanila naiimpluwensiyahan. Nag-cutting class lahat ng mga kaibigan mo. Sasama ka rin ba para enjoy kayong lahat? Nagtatapon ang mga kapwa mo tindera sa tabi ng kalsada. Makikigaya ka rin ba lalo na’t walang dumarating na trak ng basura? Abalang-abala ka sa trabaho pero kailangan mong asikasuhin ang isang bagay sa loob ng isang ahensya ng gobyerno. Magpapadulas ka na lang ba ng kwarta sa palad nang maisaayos agad ito ng isang fixer lalo’t sagabal pa ito sa trabaho mo? Lahat ng mga kaibigan mo may trabaho. Mahihiya kang hindi humanap ng mapagkakakitaan, hindi ba? Lahat ng tao sa iyong parokya ay nagdarasal para sa ikabubuti ng buhay ng bawa’t isa. Pasikreto ka bang nagdarasal para sa ikasisira ng iba? Pamilya, kaibigan, kaklase, katrabaho, kapitbahay, media, komunidad, relihiyon, paaralan at gobyerno: lahat ng mga ito ay nakakaimpluwensiya sa’yo.

Malaki ang impluwensiya ng mga nabanggit sa pagdidesisyon, pag-iisip at pagkilos ng isang tao. At marami man silang mga pinanggagalingan ng impluwensiya, di maitatangging ang tahanan ang nangunguna sa mga ito. Isa ako sa mga naniniwalang sa tahanan unang nahuhulma ang pag-uugali ng tao. Kanino pa ba matututunan ng bata kung alin ang tama at mali kung hindi sa mga magulang n’ya? Kaya sa pagkabata pa lamang ay dapat kagandahang asal na ang tinuturo at pinapakita sa kanila nang magandang asal din ang dala-dala nila paglaki. Sa totoo lang, bata pa lamang ay nagsisimula ng mabuo ang pag-uugali ng tao. Kaya maiging sa simula pa lamang ay ayusin na dapat ito.

Di ko sinasabing siguradong lalaki ng tama ang isang bata pag tama ang pagpapalaki sa kanya sa bahay. Tulad na lamang ng nabanggit kanina, marami ang mga bagay na nakakaimpluwensiya sa atin. Isa o higit man sa mga impluwensiyang ito ay magdudulot ng epekto sa kanyang paglaki at pagtanda. Hindi nga ba’t ito ang dahilan kaya namimili talaga ang mga magulang kung saan nila ipapasok ang mga anak nila? Hindi lamang sa eskwela, pati na sa iba pang mga bagay: damit, gamit, laruan, libro at kung anu-ano pa. Madalas pa nga, may sabi sila pati sa mga taong umaaligid sa mga anak nila. Syempre pa, pinipili nilang mabuti kung ano o sino sa tingin nila ang makabubuti sa anak nila.

Sa dulo, ang makukuha mong mensahe dito ay ang mga sumusunod. Kung ang mga kasama mo sa bahay, eskwela, trabaho o komunidad ay mabubuti, mapalad ka dahil mabuting impluwensiya ang madudulot nila sa’yo. Pero kung kabaligtaran naman ang mga nakakasama mo, asahan mong mababago kahit papaano ang ilang aspeto ng iyong pagkatao. Dahil gaano man katibay ang bato, matatalo at matitibag ito ng tubig pag nagtagal. Kaya ingat ka na lang sa lahat ng oras. Magpakatatag. Makisama pero wag magpapaimpluwensiya sa mga bagay na hindi maganda. O kung ayaw mo talagang magpa-impluwensiya, mabuting lumayo ka na lang. Pero paano kung sila palang mga di mabubuting impluwensya sa’yo ay mga kapamilya o mga kaibigan mo rin? Kung di mo sila maiiwasan, ikaw na lang ang umimpluwensiya sa kanila. Bakit hindi, di ba? Malay mo, mapabuti mo sila.

Ikaw, magandang impluwensiya ka ba sa iba?