Sang-ayon ka ba sa Tatlong Araw lang na Pasok sa Eskwela?

DepEd (mula sa philstar.com)

Isang linggo na ang nakakaraan nang unang marinig ang balita tungkol sa panukalang gawing 3 araw na lamang ang pasukan sa ibang mga pampublikong eskwelahan. Sang-ayon ka ba rito o hindi?

Mayo 28, 2014 unang lumabas ang balitang maaaring gawing tatlong araw ang pasukan sa ibang eskwelahan sa Metro Manila pag sobrang dami ng mga estudyante ang magsipasukan. Ito ang isa sa mga naisipang paraan ng Departamento ng Edukasyon (DepEd) ukol na rin sa padami ng padaming mag-aaaral na pumapasok sa eskwela at kakulangan ng mga kwarto na pinagdarausan ng mga klase sa mga bata. Ibig sabihin umano nito, isang batch ng mga estudyante ang papasok tuwing Lunes hanggang Miyerkules at ang isa pang batch ay tuwing Huwebes hanggang Sabado. Sinasabi naman ng DepEd na kailangan pa ring kumpletuhin ng mga mag-aaral ang hindi babawas sa 180 na pasok sa eskwela kahit pa ipanukala ang 3-araw na pagpasok sa bawat linggo. Kakailangan din umano ng istriktong pagmu-monitor para matiyak na naukakakuha pa rin ng magandang edukasyon ang mga bata.

Eskwela (mula sa philstar.com)

Isa sa mga problemang kinahaharap ng gobyerno ay ang sobrang dami ng mga mag-aaral sa mga pampublikong eskwelahan. (Ang larawan ay kuha mula sa philstar.com)

Kung ako ang tatanungin…

Maayos na solusyon man ang naisip na panukalang ito ng DepEd , hindi ito ang pinakamagandang solusyon. Imbes na panandaliang sagot kasi sa suliranin ang isipin, bakit hindi umisip at gumawa ng solusyong pangmatagalan? Bakit hindi magpagawa ng mga gusaling dagdag sa mga paaralan? Gawing maigting ang pagpaplano at maganda ang pagpapagawa nito upang bawat espasyo ay magagamit ng wasto. Bakit hindi rin taasan ang sahod ng mga magigiting nating guro upang mas galingan nila ang kanilang ginagawa at para na rin mas marami ang mahikayat sa pagtuturo? Hindi magiging mukhang pera ang labas nila kundi tamang kompensasyon lamang sa lahat ng ginagawa nila para sa kanilang mga estudyante.

Baka bigla mong tanungin, saan hahanap ng budget? Sa laki ng perang nakukolekta sa buwis at pati na budget na inilalaan sa ibang mga bagay na hindi naman kasinghalaga ng edukasyon, mayroong pagkukunan ng budget kung tutuusin! Ano pang pwedeng gawin? Pigilin ang korupsyon. Hiyain ang dawit dito sa publiko para matuto sila at para na rin matakot ang mga nagbabalak na gumawa pa nito. Imbes na nagagamit para sa lahat ang pera ng bayan e walanghiyang ginagamit pala sa pansarili ng ibang mga walangkwentang opisyal na nasa pwesto kaya edukasyon at iba pang sektor ng lipunan ang naaapektuhan tuloy.

Kaya kung gusto talaga ng gobyernong ito ni Aquino na maiba naman ang problemang kinakaharap taun-taon sa sektor ng edukasyon at magkaroon ng tunay na pagbabago sa buhay ng mga batang magpapalakad ng bayan sa hinaharap, gawin nila ang tama at nararapat.

Ang Huling Balita

Ayon sa bali-balita, hindi na itutuloy ng DepEd ang panukala sa ngayon. Hindi pa raw tapos ang kanilang pag-aaral tungkol dito kaya ibang paraan na lang muna ang kanilang gagawin para solusyunan ang problema sa edukasyon. Isa sa mga ito ang tinatawag na student transfer kung saan ang sobra-sobrang mag-aaaral sa isang eskwela ay ipupunta araw-araw sa isa pang eskwelahan kung saan sila tuturuan at ibabalik uli sa eskwelang kanilang pinanggalingan sa pamamagitan ng mga van ng DepEd.

Balik-Eskwela

k to 12

Nitong nakaraang Linggo ay nagsimula na naman ang pasukan ng mga estudyante sa mga pampublikong paaralan sa buong kapuluan. Ngayong linggo naman ay sumunod na ang mga pribadong paaralan pati na mga kolehiyo’t unibersidad.   Tulad noong mga lumipas na panahon, ganun pa rin ang mga nababalitang problemang kinahaharap ng mga estudyante at kanilang mga magulang. Kapos ang mga silid-aralan kaya nasa ilalim ng puno o kaya corridor nagkaklase ang ibang mga mag-aaral. Kulang pa rin umano ang mga guro kaya humigit kumulang limampu ang mga estudyante sa isang klase. May mga sirang upuan, may mga pader na di napinturahan, may mga silid-aralang napakaliit para sa buong klase. Pero di pa rin napigilan ang milyun-milyong mga estudyanteng magsipasok sapagkat oras nang muli ng pag-aaral.

Marami mang problema ang tulad pa rin ng dati, may bago namang inaabangan sa mga eskwela ngayon: ang K to 12 program ng Kagawaran ng Edukasyon. Bakit ito inaabangan? Sapagkat unang beses itong ipapatupad ngayong taon. Ano ang mga natatanging pagbabago sa panibagong sistema ng  ating edukasyon? Ang hayskul ay hahatiin sa dalawa: junior highschool at senior highschool. Dahil dito, ang dating apat (4) na taon lamang sa hayskul ay gagawin nang anim (6) na taon. Mapapansin ding ang kindergarten level naman ay isang taon na lamang, sapagkat pagkatapos ng mag-aaral dito’y pasok na agad siya sa Grade 1.   Anu-ano pa ang mga kailangan nating malaman tungkol sa K to 12 program? Basahin ninyo ang nasa ibaba na hango sa napakamatulunging artikulo ng Rappler:

1. Mayo 15, 2013 nang lagdaan ng kasalukuyang pangulo ang Enhanced Basic Education Act of 2013 upang maging batas. Ang Pilipinas ang huling bansa sa Asya na nagpatupad ng K to 12 program.

2. Ang pagpapatupad ng Universal Kindergarten ay nagsimula noong S.Y. 2011-2013. Ang baitang na Grade 11 ay sisimulan sa S.Y. 2016-2017 habang ang Grade 12 ay sisimulan sa S.Y. 2017-2018.

3. Sa 2018 magtatapos ang unang lupon ng mga estudyanteng dadaan sa K to 12.

4. Libre ang K to 12 sa mga pampublikong paaralan. Ang mga magtatapos ng K to 12 ay sinasabing handa na sa pagpasok sa trabaho, sakaling di sila magpatuloy as kolehiyo.

5. Mandatory o kinakailangang dumaan sa Kindergarten level ang lahat ng bata bago makatungtong ng Grade 1. Tandaang dati’y diretso Grade 1 na ang iba sa mga mag-aaral.

6. May mga specialization for employment ang programang K to 12. Ang mga senior high school students ay maaaring pumili sa tatlong ito: Academic, Sports and Arts, Technical-Vocational-Livelihood.

7. Nilalayon ng K to 12 na pagyabungin ang paggamit ng mother tongue o yaong lengwaheng gamit sa lugar ng mga mag-aaral. Halimbawa, Ilokano sa Ilocos Region, Tagalog sa Bulacan o Bicolano sa Camarines Norte. Gagamitin ang mother tongue sa Kinder; sa lahat ng subjects mula Grade 1 hanggang Grade 3 maliban sa Filipino at English subjects. Pagdating ng Grade 4 tsaka gagamitin ang Filipino at English bilang lenggwahe ng pagtuturo.

8. Makikipag-ugnayan ang Kagawaran ng Edukasyon sa iba’t-ibang kolehiyo, unibersidad at technical-vocational institutions upang makagamit ng mga pasilidad at mga guro na magtuturo.

9. Ang mga pribadong paaralan ay gagamit din ng K to 12 program. Inaasahan ang aktibong partisipasyon ng gobyerno sa pinapatupad na itong programa.  Isang Joint Oversight Committee mula Senado at Kongreso ang bubuuin upang masiguro ito.

Sa totoo lang, napakaganda ng programang ito ng Kagawaran ng Edukasyon. Di maiiwaasang marami ang tutol dito, pero ganun naman talaga ang mga tao kapag may pagbabago. May kahiligan tayong panatilihin ang kung anong pamilyar sa atin. Di pa nasusubukan ang K to 12 kaya marami ang di bilib dito. Pero iba ako. Naniniwala akong maganda ang madudulot ng K to 12 na ito upang mabago ang lebel ng edukasyon dito sa ating bansa. At saka kung tutuusin, maraming mga estudyante ang di natatapos ang kanilang pag-aaral, lalo na pagdating ng kolehiyo. Ang K to 12 ay magandang programa para maitama ang problemang ito. Di man matapos ng mga estudyante ang kanilang pag-aaral sa kung anumang dahilan, maaari silang magtrabaho na pagkatapos ng hayskul. Maganda ang programang K to 12 dahil diyan at sa marami pang dahilan. Ang dapat na nga na lang gawin ay taasan ng ating gobyerno ang budget sa edukasyon upang maisakatuparan ng maayos ang programang ito, makiisa ang mga magulang sa panuntunan ng programa, pagbutihin ng ating mga dakilang guro ang kanilang pagtuturo at galingan ng mga estudyante sa kanilang pag-aaral. Gawin sanang motibasyon ng mga mag-aaral ang kagandahan ng programang ito. Hindi ba’t mas masarap mag-aral lalo na kung alam mong may napaganda at napakabuti itong maidudulot sa’yo?

25 Lessons

Noong isang araw ay ipinagdiwang ko ang aking ika-25 kaarawan. At hindi tulad noon, halu-halo ang nararamdaman kong emosyon bago pa ito sumapit. Bakit kaya? Aking teorya, marami kasi ang ipinaaala ng kaarawan sa akin. Una, ito ay tanda na ang lahat ng mga tao ay tumatanda. Ikalawa, ito ay paalala kung gaano na  tayo katagal dito sa mundong ibabaw. Ikatlo, nagsisilbi itong palatandaan sa atin tungkol sa mga ating mga sariling plano na ating ginawa dati pa, kung nagagawa ba natin ang mga ito o hindi. Panghuli, ito ay palatandaan kung gaano na ba kalayo o kalapit ang ating nararating. Kaagapay ng malayo o malapit na paglalakbay na ito sa buhay ay ang mga tanong tungkol sa ating paggulang (maturity). Ganun pa rin ba ang ating pag-uugali o tayo ba ay patungo sa mas mabuting tayo?

Sabi ng marami, ang pagtanda ay nagdadala ng karunungan. Bukod sa maraming taon ng pag-aaral, natututo ang tao sa dami ng kanyang karanasan. Natututo tayo ng mga aral tungkol sa sarili, sa pamilya, sa pagkakaibigan, sa pag-ibig, sa paniniwala at marami pang iba. Kaya ngayong 25 gulang na ako, nais kong isipin na sa aking 25 taon dito sa mundo ay maraming aral na akong natutunan. At umaasa akong maraming aral pa ang aking matutunan sa susunod na 25 at higit pang mga taon.

Pansamantala ay samahan n’yo akong tuklasin kung anu-anong mga aral ang natutunan ko sa loob ng 25 taon. Alamin mo rin kung parehas ba tayo ng pagtanaw tungkol sa iba’t-ibang bagay.

  1. Napakahalaga ng buhay. Ang buhay ang pinakaimportanteng ibinigay sa atin ng ating Panginoon Diyos at marapat na ito ay ating pangalagaan. Pansining ang bawat kaarawan na dumarating sa ating buhay ay tanda ng kahalagahang ito.
  2. Sa lahat ng pagkakataon, mahalagang pasalamatan ang ating Panginoon.
  3. Espesyal at natatangi ang bawat tao, bata man o matanda. Alaming ang tao ay nilikhang kawangis ng Diyos. Dapat ay subukan nating magbigay galang at respeto palagi sa bawat isa anuman ang pagkakataon.
  4. Mahalagang pagbutihin palagi ang ginagawa sa bahay, trabaho at iba pang lugar anuman ang mga ito. Tiyak na magbubunga ang ating mga ginagawa sa hinaharap.
  5. Mahalin ang mga kaibigan. Bigyang importansiya ang kanilang pinapakitang malasakit at atensyon sa atin. Kaugnay nito, huwag natin silang babalewalain. Alam natin na nandyan sila para sa atin, pero wag nating sagarin ang pinapakita nilang kabutihan at pagmamabuting-loob. Tsaka, hindi dapat sarili lang ang iniisip sa pagkakaibigan. Ika nga ng isang malapit na kaibigan, dapat two-way process ito. Tandaang maaaring sa pagkasayang at pagkawala napupunta ang pagkakaibigang hindi nasusuklian ng tama.
  6. Di na tayo dapat umaasa pa masyado sa ating mga magulang, lalo na kung tayo ay tapos na ng pag-aaral at may sarili ng trabaho. Hindi ba nga’t kaya nila tayo pinag-aral ay para makapagtrabaho tayo’t suportahan natin ang ating mga sarili? Matutuwa silang makita ito mula sa atin. Mas matutuwa sila kung sa kanila’y tutulong tayo.
  7. Madaling tumakbo ang oras. Akala nating marami pa tayong oras para gawin ang iba’t-ibang bagay pero magugulat na lamang tayo na wala na ang oras ng kahapon. At dahil d’yan, nalaman kong dapat habang maaga’y hubugin na natin ang ating mga pangarap, mithiin at hangarin sa buhay. Di pa naman huli ang lahat kung tayo ay matanda na lalo na kung tayo naman ay masipag. Pero tandaan na daig ng maagap ang masipag.
  8. Di dapat minamadali ang pag-ibig. Pero di rin dapat nagiging kampante lamang na kusa itong darating.
  9. Suklian ang pagtingin na binibigay sa atin ng isang natatanging tao sa ating buhay. Yan ay kung di pa naman tayo namamagitan sa paraang espesyal sa ibang tao. Minsan kasi, pag di natutumbasan ng tama ang pagtingin ay mayroon at mayroong masasakatan. Baka masira pa ang pagkakaibigan.
  10. Bilangin ang mga biyaya, gaano man kalaki o kaliit ang mga ito. Malalaman natin kung gaano tayo pinagpala.
  11. Iba-iba ang pag-uugali ng mga tao. Mayroong kakatuwaan mo, mayroon din namang ayos lang kahit di mo na muling makita o makasalamuha. Hehe. Pero di naman ibig sabihin nitong wala na tayong tsansang magbago dahil habang may panahon at pagkakataon, may pag-asa pa.
  12. Mahalin at maging mabuti sa mga bata. Ang pagpapakita sa kanila ng pagmamahal at kabutihan ay makakatulong sa paghubog ng kagandahang asal. Sa paglaki nila natin makikita na may mga epekto ang ginagawa natin sa kanila.
  13. Magtipid sa mga bagay na kaya mong tipirin para sa iyong sarili. Gumawa ng paraan upang makatipid. Wag mo nga lamang titipirin ang ibang tao, lalo na ang mga malalapit sa iyo.
  14. Laging bigyan ng kaukulang pagmamahal, paggalang, pag-aalala at pag-aalaga ang ating mga magulang. Isipin ang mga paghihirap, pagtitiyaga at pagmamahal na ibinigay nila sa atin mapalaki lamang tayo ng maayos at maganda.
  15. Mahirap paghintayin ang pag-ibig. Marunong maghintay ang puso, pero nakakainip din naman ang matagal at walang katarungang paghihintay.
  16. Dapat mahalin ang pamilya anuman ang mangyari. Sinu-sino pa ba ang magtutulungan pag dumating ang panahon ng taggipit o taghirap? Nandyan din naman ang ating mga kaibigan, pero palaging nandyan ang pamilya.
  17. Lahat ng tao ay tumatanda. Parang kailan lang nung nasa lansangan ako’t nakikipaglaro ng teks o kaya holen sa mga kaibigan kong bata noon. Ngayon, ako ay isa ng ganap na speech and language pathologist. Sa pagtanda ng tao, kailangang siguraduhin natin na marami tayong natututunan at subuking magamit ang mga ito para sa ating ikabubuti.
  18. Wag iasa sa bahala na ang hinaharap. Tandaang kaya nating baguhin ang kapalaran natin. Tayo ay mayroong pag-iisip. Tayo ay may katawang ating nagagalaw. Gamitin natin sila sa ikabubuti ng ating sarili.
  19. Makinig sa mga matatanda. Iba ang pang-unawa nila sa mga bagay-bagay kumpara sa atin. At malaki ang tsansang napagdaanan na nila ang mga napagdaanan natin kaya alam na alam na nila ang kanilang mga sinasabi sa kanilang mga payo.
  20. Mag-impok. Daig palagi ng taong may maihuhugot sa bulsa ang taong laging butas ang bulsa.
  21. Bawat bata ay natatangi. Kailangan nila ng tamang pag-aaruga at pagkalinga. Ang mga batang tinatawag na special children ay hindi naiiba sa ibang mga bata sapagkat kailangan din nila ng tamang pag-aaruga at pagkalinga. Higit man sa kung anong nakasanayan ang pag-aarugang kailangang ibigay sa kanila, ang mga ito naman ay tiyak na matutumbasan. Ayon sa ilang mga magulang ng aking mga estudyante, katumbas na ito ng di maipaliwanag na pagmamahal na pinapakita ng kanilang mga anak sa kanila.
  22. Marapat na lubusin natin ang ating oras dito sa mundo. Hindi maganda ang lagi na lamang na pagtanggi sa mga pagkakataong mas makikilala natin ang ibang tao, mas makakapunta tayo sa ibang lugar at mas makakaranas tayo ng mga bagay na di pa natin nararanasan. Mag-iingat nga lamang palagi at pakatandaan ang mga responsibilidad natin tuwing kukunin natin ang mga oportunidad na nabanggit. Tulad na lamang ng sinasabi ko madalas sa bunso kong kapatid: “Never lose sight of your goals.”
  23. Mabuting maging makatao at makabansa, pero pinakamagandang maging maka-Diyos. Gawin nating sentro ng ating buhay ang Panginoon at tiyak na tayo ay pagpapalain. Sa totoo lang, mahirap itong gawin lalo na kung nahahati sa iba’t-ibang bagay ang ating oras. Pero payo ng nga ng aking papa noon, humanap palagi ng panahon para sa Kanya. Pakatandaan natin ang mga Banal na Salitang ito mula sa Kawikaan 3: 5-6: Kay Yahweh ka magtiwala, buong puso at lubusan, at huwag kang mananangan sa sariling karunungan. Sa lahat ng iyong gawain siya’y alalahanin upang ika’y patnubayan sa iyong mga tatahakin.
  24. Maiging pumili ng mabuti ng kursong kukunin sa kolehiyo. Mahirap madismaya pagkatapos magtapos at gumawa ng trabahong di natin gusto. Ika nga ni Confucius, pumili tayo ng trabahong mahal natin at di na natin kakailanganin pang magtrabaho ni isang araw sa buhay.
  25. Mahalagang-mahalaga ang edukasyon sa buhay ng tao. Laging sinasabi sa aming magkakapatid ng aming mga magulang na mag-aral kami ng mabuti sapagkat edukasyon ang yamang hinding-hindi mananakaw sa amin. Bukod sa dala-dala natin ito hanggang pagtanda, hahangaan tayo at ating mga magulang ng lahat sapagkat hindi biro ang mag-aral at magpaaral. Tiyaga, sipag at pagsisikap ang pinuhunan natin kasama na rin ng dugo, luha at pawis natin at ng ating mga magulang.

Mahalagang Kasaysayan

Bukas, Pebrero 25, 2012, ang unang anibersaryo ng pagkamatay ng aking lolo (sa ina), si Lolo Ernesto Romero. Ang iba sa inyo ay maaaring ipagdiwang ang anibersaryo ng EDSA Revolution, habang kami naman ng aking pamilya at mga kamag-anak ay magkikita-kita upang ipagdasal ang kaluluwa ng aking namayapang lolo.

Sino ba ang lolo kong si Ernesto Romero? Base sa mga kwento ng aking mama, siya ay isang matapang at istriktong tatay sa kanila ng aking mga tito at tita. Mula naman sa karanasan ko habang nakatira sa bahay nila sa Quezon City tuwing summer break, siya ay isang disiplinadong tao, masungit minsan pero mapagbiro rin naman at tila hari siya kung umupo (talagang nakatindig parati), kumain (magana parati) at magbasa ng diyaryo sa kanila (sa kadahilanang siya lagi ang mauuna sa dyaryo pagkabigay ng newsboy). Maalaga rin nga pala si lolo. Dagdag kasi ng mama ko, maraming beses na iniiwan nila ako nung ako’y maliit na maliit pa sa pangangalaga n’ya pati ni lola habang silang dalawa ng papa ko ay nasa trabaho. Maraming kamag-anak at kaibigan si lolo at ang dinig ko noo’y palakaibigan at maaasahan nila siya. May mga kwento akong nakakatuwa at nakakamangha  tungkol sa aking lolo. Samahan ninyo akong balikan ang buhay ng isang taong napakahalaga sa aming pamilya.

Isinilang si lolo noong Setyembre 8, 1927. Kwento ng mga tita ko noon, si lolo raw ay bunso sa kanilang pamilya na nakatira sa Camarines Sur. Maaga umano siyang naulila sa ama at ina. Naging parte raw siya noon ng mga gerilya na lumaban sa mga kampon ng Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Matapos ang giyera, sinubukan n’ya ang kanyang kapalaran sa Maynila. Doon ay pumasok siya sa iba’t-ibang trabaho para lang mabuhay. Napagtapos din n’ya ang sarili sa hayskul.

Sa Maynila nakita at nakilala ni lolo ang magiging asawa n’ya sa buhay, ang dalagang may pangalang Faustina Ablan. Si Lola Faustina, na tubong Candalican, Ilocos Sur ay isang tipikal na dalagang Pilipina: kayumanggi, mahinhin at maganda. Naisip kong bagay sila ni lolo sapagkat maputi, matipuno at gwapo naman ang aking lolo. Sila ay binayayaan ng walong anak, na ang ikatlo (tulad ko) ay ang aking mama.

 

Di madali ang naging buhay nila, lalo na’t marami sila sa pamilya. Di na rin naman nakapag-kolehiyo ang aking lolo kaya ang mga nakukuha niyang trabaho ay yung di pang-matagalan. Ang aking lola naman daw ay nanatili sa tahanan para mag-alaga ng mga anak. Maraming kwento ang aking mama tungkol sa kanilang pagkabata. Di ko man maikukwento ang lahat dito, sasabihin ko na lang ang pinakatumatak sa akin. Ito ay ang kwento niya tungkol sa galunggong. Madalas daw na ulam nila noon ang galunggong na noon pa ma’y sinasabi nang pagkain ng masa dahil sa murang presyo nito. Pero, kahit pa sabihing mura ang presyo nito, dumating pa rin sa pagkakataong nag-away siya at isa kong tita dahil sa iisang pirasong galunggong. Maiisip mo, ganun siguro talaga kahirap ang buhay nila noon. Lahat ay talagang tipid na tipid, kahit na sa pagkain.

Sa awa ng Panginoon, nagkaroon ng permanenteng trabaho ang aking lolo sa Veterans Memorial Medical Center. Siya raw ay naging maintenance man doon. Malaki ang pasasalamat ko sa kanya dahil kung di s’ya nakapagtrabaho run ay di makakapasok at magtatagal ng mahigit 30 taon doon ang aking mama bilang nursing assistant. Sa totoo lang kasi, malaking bagay ang makapagtrabaho di lang sa isang ospital, kung hindi pati na sa isang pasilidad na pag-aari ng gobyerno.

Naalala ko lang, kaya siguro nailalarawan kay lolo ang pagiging matapang at istrikto ay dahil sa kanyang ginagawa tuwing may gustong manligaw noon sa kanyang mga dalaga. Ang sabi ng mama ko, idi-demand daw ni lolo na humarap sa kanya ang mga manliligaw nilang magkakapatid at uuriratin kung ano at sino sila isa-isa. Nakakatawa pero ganun siguro talaga. Kaya lang, marami raw ang natatakot at hindi na uli bumabalik.

Tulad ng lahat ng mga tao, di perpektong tao si lolo. Marami rin siyang mga pagkukulang at pagkakamali. May mga bagay din siyang hindi nagawa na mas nakapagpabuti sana sa buhay nilang magpapamilya. Hindi man tuwirang sinasabi palagi sa akin pero dahil sa hirap na dinanas nila noon, maraming aral ang aking natutunan noon pa mang unang beses kong narinig ang kanilang mga kwento. Una, hindi maganda ang nagsasayang sapagkat maraming mga tao ang di nakakaranas na kumain palagi. Ikalawa, maganda ang nag-iimpok dahil bukod sa madali lang lumabas ang pera, di mo alam kung kalian mo ito talagang kakailanganin. Ikatlo, maganda ang nakikisama sa ibang tao (isa ito sa mga katangiang nakikita kong namana ng aking mama sa kanya). At ang pinakamaganda kong  natutunan sa lahat mula sa kanilang karanasan: ang kahalagahan ng edukasyon. Di matatawaran ang pagkatuto at pagkalinang ng isang tao sa isang magandang institusyon. Oo nga’t ibang magpangaral ang karanasan, pero iba rin naman ang napag-aaralan sa isang eskwelahan, lalo na kung ito ay tanyag dahil sa kagalingan. Kaya nagpapasalamat ako di lamang sa aking mga magulang na talagang nagtaguyod sa aming magkakapatid, kung hindi pati na sa aking lolo na siyang nagmulat sa kanila nito (kahit pa sabihin uling hindi direkta) base sa mga hirap na kanilang naranasan.

Huling salita:

Isa pa, kung wala si Lolo Ernesto, e di wala sana ako rito sa mundo at wala kayong binabasa ngayon. Kung hindi sa kanya, wala sanang pinakasalan si papa na taong tinatawag namin ngayong mama. Kung hindi rin dahil sa kanya, di magkakaroon ng mga anak na engineer, microbiologist at speech- language pathologist ang aking mga magulang. Kaya, nasaan ka man ngayon, lolo, kami sa’yo ay lubos na nagpapasalamat.